این روزها خیلی از بچه‌ها ساعت‌های زیادی رو با موبایل، تبلت و کامپیوتر می‌گذرونن. شاید در نگاه اول خم کردن سر هنگام بازی یا تماشای کارتون موضوع مهمی به نظر نرسه، اما تکرار این وضعیت می‌تونه به‌مرور روی حالت قرارگیری گردن و ستون فقرات تأثیر بذاره. گاهی والدین متوجه می‌شن که سر کودک بیش از حد به سمت جلو متمایل شده یا هنگام ایستادن، گردن و شانه‌های اون حالت طبیعی ندارن.
این تغییرات ممکنه نشانه‌ای از اختلالات وضعیتی مثل جلوآمدگی سر یا قوز ناحیه پشت و گردن باشه. تشخیص به‌موقع قوز گردن در کودکان اهمیت زیادی داره؛ چون در سنین رشد می‌شه با اصلاح عادت‌های حرکتی و استفاده از روش‌های درمانی مناسب، از پیشرفت بسیاری از مشکلات وضعیتی جلوگیری کرد.
قوز گردن در کودکان چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
قوز گردن در کودکان اصطلاحی است که معمولاً برای توصیف تغییر در وضعیت طبیعی گردن، جلوآمدگی سر یا افزایش انحنای قسمت فوقانی پشت به کار می‌رود. در حالت طبیعی، سر باید تقریباً در امتداد شانه‌ها قرار بگیرد و ستون فقرات دارای انحناهای فیزیولوژیک مشخصی باشد. اما زمانی که سر کودک بیش از حد به سمت جلو متمایل می‌شود یا انحنای قسمت بالایی پشت افزایش پیدا می‌کند، ممکن است ظاهر گردن و شانه‌ها حالت غیرطبیعی پیدا کند.
این وضعیت همیشه به یک علت مشخص مربوط نیست. در برخی کودکان، عادت‌های نادرست حرکتی و نشستن طولانی‌مدت در وضعیت نامناسب باعث ایجاد مشکلات وضعیتی می‌شوند. در مقابل، گاهی تغییر شکل ستون فقرات به مشکلات ساختاری مهره‌ها، اختلالات رشد یا بیماری‌های زمینه‌ای ارتباط دارد.
نکته مهم این است که جلوآمدگی سر و قوز پشتی دو ناهنجاری متفاوت هستند، هرچند ممکن است هم‌زمان در یک کودک دیده شوند. به همین دلیل، برای انتخاب روش درمان باید مشخص شود که تغییر وضعیت بدن ناشی از ضعف عضلانی و عادت‌های نادرست است یا منشأ ساختاری دارد.
علت قوز گردن در کودکان چیست؟
قوز گردن و جلوآمدگی سر در کودکان می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی ایجاد شود. بعضی از این عوامل به سبک زندگی و عادت‌های روزمره کودک مربوط هستند و برخی دیگر ریشه در ساختار استخوان‌ها و ستون فقرات دارند. شناخت علت اصلی این ناهنجاری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روش اصلاح وضعیت گردن در کودکانی که مشکل وضعیتی دارند با کودکانی که دچار تغییرات ساختاری مهره‌ها هستند، یکسان نیست.
استفاده طولانی‌مدت از موبایل و تبلت
یکی از عوامل مؤثر در ایجاد ناهنجاری‌های وضعیتی گردن، استفاده طولانی‌مدت از وسایل الکترونیکی است. کودکان هنگام بازی با موبایل، تماشای فیلم یا کار با تبلت معمولاً سر خود را به سمت پایین خم می‌کنند و گردن را برای مدت زیادی در یک وضعیت ثابت نگه می‌دارند. تکرار این حالت می‌تواند فشار واردشده به عضلات و مفاصل گردن را افزایش دهد و به شکل‌گیری الگوی نامناسب قرارگیری سر کمک کند.
اگر کودک ساعت‌های زیادی را بدون استراحت مقابل صفحه نمایش سپری کند، ممکن است به‌مرور دچار گرفتگی عضلات گردن، خستگی شانه‌ها و جلوآمدگی سر شود. برای پیشگیری از این مشکل، بهتر است زمان استفاده از وسایل دیجیتال مدیریت شود و کودک در فواصل منظم وضعیت بدن خود را تغییر دهد. همچنین قرار دادن صفحه نمایش در ارتفاع مناسب می‌تواند از خم شدن بیش از حد گردن جلوگیری کند.
نشستن و ایستادن با وضعیت نامناسب بدن
عادت به قوز کردن هنگام نشستن، راه رفتن یا ایستادن یکی دیگر از دلایل مشکلات وضعیتی در کودکان است. برخی کودکان هنگام انجام تکالیف، مطالعه یا تماشای تلویزیون شانه‌های خود را به سمت جلو می‌آورند و سرشان را از راستای طبیعی بدن خارج می‌کنند. باقی ماندن طولانی‌مدت در این وضعیت باعث می‌شود عضلات درگیر در حفظ تعادل بدن تحت فشار قرار بگیرند.
در چنین شرایطی ممکن است کودک به‌تدریج به وضعیت نامناسب بدن عادت کند و حتی هنگام ایستادن نیز شانه‌های گرد و سر جلوآمده داشته باشد. آموزش نحوه صحیح نشستن و ایستادن، تشویق کودک به تحرک و ایجاد وقفه میان فعالیت‌های نشسته می‌تواند در اصلاح این عادت‌ها مؤثر باشد.
ضعف عضلات گردن و پشت
عضلات گردن، شانه و قسمت فوقانی پشت نقش مهمی در حفظ موقعیت صحیح سر و ستون فقرات دارند. اگر این عضلات قدرت و استقامت کافی نداشته باشند، کودک برای نگه داشتن سر در راستای طبیعی بدن با مشکل مواجه می‌شود. در نتیجه، ممکن است سر به سمت جلو حرکت کند و شانه‌ها حالت گرد پیدا کنند.
کم‌تحرکی، نداشتن فعالیت بدنی مناسب و انجام ندادن تمرینات تقویت‌کننده می‌توانند در کاهش آمادگی عضلات مؤثر باشند. در برخی کودکان نیز عدم تعادل میان عضلات ضعیف و عضلات کوتاه‌شده باعث تشدید مشکلات وضعیتی می‌شود. در این شرایط، تمرینات اصلاحی متناسب با سن و شرایط جسمانی کودک می‌توانند به تقویت عضلات و بهبود کنترل وضعیت بدن کمک کنند.
استفاده از میز و صندلی غیراستاندارد
محیط مطالعه و انجام تکالیف نیز می‌تواند بر وضعیت گردن و ستون فقرات کودکان تأثیر بگذارد. زمانی که ارتفاع میز یا صندلی با قد کودک تناسب نداشته باشد، او مجبور می‌شود برای دیدن کتاب یا نوشتن، گردن و بالاتنه خود را بیش از حد خم کند. تکرار این وضعیت در طول روز می‌تواند عادت‌های حرکتی نامناسبی ایجاد کند.
برای جلوگیری از این مشکل، ارتفاع میز و صندلی باید متناسب با قد کودک باشد. هنگام نشستن، بهتر است کف پاها روی زمین قرار بگیرند، کمر به پشتی صندلی تکیه داشته باشد و کتاب یا صفحه نمایش در ارتفاع مناسبی قرار گیرد. همچنین استفاده از کوله‌پشتی مناسب و حمل آن روی هر دو شانه می‌تواند به حفظ تعادل بدن کمک کند.
مشکلات ساختاری ستون فقرات
همه موارد قوز گردن در کودکان ناشی از عادت‌های نادرست نیستند. گاهی مشکلات ساختاری مهره‌ها یا اختلالات رشد ستون فقرات باعث افزایش انحنای قسمت فوقانی پشت و تغییر وضعیت سر و گردن می‌شوند. یکی از این مشکلات، کیفوز شوئرمن است که معمولاً در دوران نوجوانی آشکار می‌شود و به دلیل تغییر شکل مهره‌ها، انحنای غیرطبیعی در قسمت بالایی ستون فقرات ایجاد می‌کند.
کیفوز مادرزادی نیز ممکن است به دلیل شکل‌گیری غیرطبیعی مهره‌ها در دوران جنینی به وجود بیاید. علاوه بر این، برخی بیماری‌های عصبی و عضلانی، آسیب‌های ستون فقرات و اختلالات استخوانی نیز می‌توانند در ایجاد ناهنجاری‌های ساختاری نقش داشته باشند.
در این موارد، صرفاً اصلاح نحوه نشستن و ایستادن برای درمان کافی نیست. پزشک باید با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری، علت و شدت انحنای ستون فقرات را مشخص کند تا برنامه درمانی مناسبی برای کودک در نظر گرفته شود.
درمان قوز گردن در کودکان چگونه انجام می‌شود؟
روش درمان قوز گردن در کودکان به علت ایجاد ناهنجاری، شدت انحنا، سن کودک و میزان رشد باقی‌مانده او بستگی دارد. اگر مشکل ناشی از وضعیت نامناسب بدن باشد، معمولاً اصلاح عادت‌های حرکتی و انجام تمرینات مناسب می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند. اما در مواردی که تغییر شکل مهره‌ها یا مشکلات ساختاری وجود دارد، ممکن است به درمان‌های تخصصی‌تری نیاز باشد.
اولین قدم برای درمان، تشخیص دقیق نوع ناهنجاری است. پزشک با بررسی وضعیت گردن، شانه‌ها و ستون فقرات مشخص می‌کند که آیا کودک دچار جلوآمدگی سر، کیفوز پشتی یا ترکیبی از این مشکلات است. سپس با توجه به شرایط او، روش‌های درمانی مناسب انتخاب می‌شوند.
فیزیوتراپی برای اصلاح قوز گردن
فیزیوتراپی در فردیس یکی از روش‌های مؤثر برای بهبود ناهنجاری‌های وضعیتی در کودکانی است که دچار ضعف عضلانی، عدم تعادل عضلات یا محدودیت حرکتی هستند. در جلسات فیزیوتراپی، وضعیت بدنی کودک ارزیابی می‌شود و تمریناتی متناسب با سن، توانایی جسمانی و نوع مشکل او در نظر گرفته می‌شود.
فیزیوتراپیست ممکن است از تمرینات تقویت عضلات گردن و پشت، حرکات کششی، تمرینات کنترل وضعیت سر و آموزش الگوهای صحیح حرکتی استفاده کند. هدف این اقدامات، بهبود هماهنگی عضلات، افزایش توانایی حفظ وضعیت صحیح بدن و کاهش فشار واردشده به ناحیه گردن و شانه‌ها است.
تعداد جلسات و مدت درمان به شدت ناهنجاری و میزان همکاری کودک بستگی دارد. همچنین بهتر است تمرینات ارائه‌شده در جلسات درمانی، طبق برنامه متخصص در خانه نیز انجام شوند تا روند بهبود وضعیت گردن با استمرار بیشتری همراه باشد. البته اگر قوز ناشی از تغییر شکل ساختاری مهره‌ها باشد، فیزیوتراپی به‌تنهایی لزوماً انحنای استخوانی را برطرف نمی‌کند.
حرکات اصلاحی و تمرینات ورزشی
تمرینات اصلاحی می‌توانند به تقویت عضلات نگهدارنده گردن و ستون فقرات کمک کنند و کنترل کودک بر وضعیت بدن را بهبود ببخشند. این تمرینات باید متناسب با نوع ناهنجاری و توانایی جسمانی کودک انتخاب شوند؛ زیرا انجام حرکات نامناسب یا تمرینات سنگین ممکن است باعث افزایش فشار به گردن و پشت شود.
برخی از تمریناتی که ممکن است با نظر فیزیوتراپیست در برنامه اصلاحی کودک قرار بگیرند عبارت‌اند از:
- جمع کردن چانه: کودک در حالت نشسته یا ایستاده، بدون خم کردن سر به پایین، چانه را به‌آرامی به سمت عقب می‌برد تا سر در راستای شانه‌ها قرار بگیرد.
- تقویت عضلات بین دو کتف: با انجام حرکات کنترل‌شده عقب بردن شانه‌ها، عضلات قسمت فوقانی پشت تقویت می‌شوند.
- کشش عضلات سینه: این تمرین به کاهش کوتاهی عضلات جلوی قفسه سینه و بهبود وضعیت شانه‌های گرد کمک می‌کند.
- تقویت عضلات مرکزی بدن: تمرینات متناسب با سن کودک برای تقویت عضلات شکم و پشت می‌توانند در حفظ تعادل و وضعیت مناسب ستون فقرات مؤثر باشند.
نکته مهم این است که حرکات اصلاحی برای تمام کودکان یکسان نیستند. اگر کودک دچار درد، محدودیت حرکتی یا انحنای ساختاری ستون فقرات باشد، بهتر است پیش از شروع تمرینات توسط پزشک یا فیزیوتراپیست ارزیابی شود.
اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن
اصلاح عادت‌های روزمره بخش مهمی از درمان قوز گردن در کودکان است. حتی اگر کودک تمرینات فیزیوتراپی را به‌درستی انجام دهد، ادامه نشستن طولانی‌مدت با سر خم‌شده و شانه‌های افتاده می‌تواند روند بهبود را مختل کند. به همین دلیل، والدین باید به وضعیت بدن کودک در خانه، مدرسه و هنگام استفاده از وسایل دیجیتال توجه داشته باشند.
برای کمک به اصلاح وضعیت بدن، بهتر است کودک هنگام نشستن پشت خود را به پشتی صندلی تکیه دهد و سر را در امتداد شانه‌ها نگه دارد. همچنین هنگام مطالعه باید کتاب در ارتفاع مناسبی قرار بگیرد تا نیازی به خم کردن بیش از حد گردن نباشد.
تشویق کودک به بازی‌های حرکتی، پیاده‌روی و فعالیت‌های ورزشی متناسب با سن نیز می‌تواند به افزایش قدرت عضلات و کاهش کم‌تحرکی کمک کند. بهتر است والدین به جای تذکر مداوم، با ایجاد محیط مناسب و الگوسازی رفتارهای صحیح، کودک را به حفظ وضعیت طبیعی بدن تشویق کنند.
استفاده از بریس در صورت نیاز
بریس یا ارتز یکی از روش‌های درمانی است که در برخی موارد خاص قوز پشتی و ناهنجاری‌های ساختاری ستون فقرات در کودکان و نوجوانان مورد استفاده قرار می‌گیرد. این وسیله معمولاً با هدف جلوگیری از افزایش انحنای ستون فقرات در دوران رشد تجویز می‌شود و کاربرد آن به نوع ناهنجاری و شدت انحنا بستگی دارد.
برای مثال، در بعضی از کودکان مبتلا به کیفوز شوئرمن با انحنای خفیف تا متوسط، پزشک ممکن است استفاده از بریس مخصوص را توصیه کند. انتخاب نوع بریس، مدت‌زمان استفاده و نحوه تنظیم آن باید تحت نظر متخصص ارتوپدی یا ستون فقرات انجام شود.
باید توجه داشت که بریس برای تمام موارد جلوآمدگی سر یا قوز گردن مناسب نیست و استفاده خودسرانه از آن توصیه نمی‌شود. همچنین در مواردی که ناهنجاری صرفاً به دلیل وضعیت نامناسب بدن ایجاد شده باشد، معمولاً تمرینات اصلاحی و تقویت عضلات در اولویت قرار دارند.
نتیجه‌گیری
قوز گردن در کودکان می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله استفاده طولانی‌مدت از موبایل، نشستن نادرست، ضعف عضلات و مشکلات ساختاری ستون فقرات ایجاد شود. تشخیص زودهنگام علت این ناهنجاری نقش مهمی در انتخاب روش درمان مناسب دارد. در بسیاری از موارد، اصلاح عادت‌های روزمره، انجام حرکات اصلاحی و فیزیوتراپی می‌توانند به بهبود وضعیت گردن و ستون فقرات کمک کنند. با این حال، اگر جلوآمدگی سر یا انحنای پشت کودک واضح، پیشرونده یا همراه با درد باشد، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به متخصص مراجعه شود. توجه والدین به وضعیت بدنی فرزندان در دوران رشد می‌تواند از تشدید بسیاری از مشکلات اسکلتی و عضلانی جلوگیری کند.
