بعد از جلسه فیزیوتراپی انتظار داری درد و ناراحتی‌ات کمتر بشه و راحت‌تر حرکت کنی؛ اما گاهی به‌جای احساس بهبودی، با بی حسی دست و پا یا گزگز انگشت‌ها روبه‌رو می‌شی! طبیعیه که توی این شرایط نگران بشی و از خودت بپرسی آیا فیزیوتراپی به عصب‌هات آسیب زده یا این حالت موقتیه؟ خبر خوب اینه که بی حسی بعد از فیزیوتراپی همیشه نشونه یک مشکل جدی نیست و ممکنه به تحریک عصب‌ها یا بیماری زمینه‌ای مربوط باشه. بااین‌حال، مهمه که علت این عارضه رو بشناسی و بدونی چه زمانی باید پیگیریش کنی. در ادامه، دلایل بی حسی، مدت ماندگاری و راه‌های مناسب برای کنترل این مشکل رو بررسی می‌کنیم.
بی حسی بعد از فیزیوتراپی طبیعی است؟
بیحسی بعد از فیزیوتراپی در بعضی شرایط ممکن است به‌صورت موقت ایجاد شود، اما نمی‌توان آن را همیشه یک واکنش طبیعی به درمان دانست. وضعیت عصب‌ها، نوع آسیب، شدت تمرینات و روش درمانی از عواملی هستند که بر واکنش بدن تأثیر می‌گذارند. به همین دلیل، برای تشخیص علت بی حسی باید زمان شروع، شدت و مدت ماندگاری آن بررسی شود.
گاهی پس از تمرینات حرکتی یا درمان‌های دستی، فرد احساس گزگز یا تغییر موقتی در حس اندام‌ها دارد. اگر این احساس خفیف باشد و به‌سرعت کاهش پیدا کند، احتمال وجود یک مشکل فوری کمتر است. بااین‌حال، بی حسی جدید، مداوم یا تشدیدشونده نباید نادیده گرفته شود.
چه زمانی بی حسی نگران‌کننده است؟
اگر بی حسی با ضعف عضلانی، اختلال در راه رفتن یا کاهش توانایی حرکت دادن دست و پا همراه باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت زیادی دارد. همچنین اگر این علامت پس از هر جلسه تکرار شود، بهتر است فیزیوتراپیست از آن مطلع شود تا برنامه درمانی را بررسی کند.
بی حسی ناگهانی همراه با ضعف یک‌طرفه بدن، افتادگی صورت یا اختلال گفتار به بررسی اورژانسی نیاز دارد؛ زیرا ممکن است نشانه سکته مغزی باشد. همچنین بی حسی ناحیه بین پاها همراه با اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع، به‌خصوص در افراد مبتلا به کمردرد، می‌تواند نشانه یک مشکل جدی عصبی باشد.
بنابراین، اگرچه برخی احساسات گذرا پس از جلسه درمان ممکن است بدون مشکل جدی برطرف شوند، نمی‌توان تمام موارد بی حسی بعد از فیزیوتراپی را طبیعی دانست. توجه به علائم همراه و اطلاع دادن تغییرات به درمانگر، به تشخیص به‌موقع مشکلات احتمالی کمک می‌کند.
علت بی حسی بعد از فیزیوتراپی چیست؟
علت بی حسی پس از فیزیوتراپی می‌تواند به تحریک عصب‌ها، فشار واردشده به بافت‌ها، شدت تمرینات یا بیماری‌های زمینه‌ای مربوط باشد. گاهی فرد پیش از شروع درمان نیز دچار بی حسی بوده و پس از جلسه درمان متوجه تغییر علائم می‌شود. در موارد دیگر، این احساس برای نخستین بار هنگام تمرین یا پس از آن ایجاد می‌شود.
تحریک عصب‌ها هنگام درمان
برخی تمرینات کششی، حرکات مفصلی و تکنیک‌های درمان دستی ممکن است در افراد دارای عصب‌های حساس، احساس گزگز یا بی حسی ایجاد کنند. این موضوع در افرادی که به مشکلاتی مانند فتق دیسک گردن یا کمر مبتلا هستند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است عصب از قبل تحت فشار باشد.
اگر هنگام انجام تمرین بی حسی ایجاد شود یا شدت آن افزایش پیدا کند، بهتر است حرکت متوقف و موضوع به بهترین فیزیوتراپیست فردیس اطلاع داده شود. درمانگر می‌تواند نحوه اجرای حرکت و مناسب بودن آن را بررسی کند و در صورت نیاز، تغییراتی در برنامه درمانی ایجاد کند.
فشار بر عصب به دلیل وضعیت نامناسب بدن
قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب هنگام درمان یا وارد شدن فشار طولانی‌مدت به مسیر عبور عصب‌ها ممکن است باعث بی حسی شود. برای مثال، فشار بر بعضی عصب‌های دست می‌تواند احساس گزگز در انگشتان ایجاد کند.
بااین‌حال، بی حسی بعد از فیزیوتراپی همیشه به وضعیت بدن مربوط نیست و گاهی مشکلات ستون فقرات یا بیماری‌های عصبی عامل اصلی هستند. اگر بی حسی با تغییر وضعیت برطرف نشود یا مرتب تکرار شود، لازم است علت آن بررسی شود.
شدت زیاد تمرینات
تمرینات باید متناسب با نوع آسیب و توانایی جسمی بیمار انتخاب شوند. افزایش ناگهانی شدت تمرینات یا انجام حرکات فراتر از توان فرد ممکن است باعث تشدید علائم موجود شود.
درد عضلانی خفیف پس از تمرین با بی حسی تفاوت دارد. اگرچه خستگی و کوفتگی عضلات ممکن است در روند توان‌بخشی رخ دهد، بی حسی جدید را نباید صرفاً به فعالیت عضلانی نسبت داد. در صورت بروز این علامت، بهتر است برنامه تمرینی با نظر فیزیوتراپیست بررسی شود.
بیماری‌های زمینه‌ای و مشکلات عصبی
گاهی بی حسی بعد از فیزیوتراپی به بیماری زمینه‌ای فرد مربوط است. دیابت می‌تواند به عصب‌های محیطی آسیب برساند و باعث کاهش حس یا گزگز دست و پا شود. فتق دیسک، تنگی کانال نخاعی و سندرم تونل کارپال نیز از مشکلاتی هستند که ممکن است با بی حسی همراه باشند.
در چنین شرایطی، فیزیوتراپی لزوماً علت اصلی بی حسی نیست و ممکن است علائم موجود هنگام فعالیت بیشتر احساس شوند. اطلاع دادن سابقه بیماری‌ها و علائم قبلی به فیزیوتراپیست کمک می‌کند تا برنامه درمانی متناسب با شرایط بیمار تنظیم شود.
بی حسی بعد از برق درمانی
در برخی روش‌های درمانی از جریان الکتریکی برای کاهش درد یا تحریک عضلات استفاده می‌شود. احساس گزگز خفیف هنگام استفاده از بعضی دستگاه‌ها ممکن است طبیعی باشد؛ اما بی حسی پایدار یا کاهش واضح حس پوست، واکنشی نیست که بتوان بدون بررسی از کنار آن گذشت.
شدت جریان، محل قرارگیری الکترودها و وضعیت عصبی بیمار بر پاسخ بدن تأثیر می‌گذارند. اگر هنگام استفاده از دستگاه احساس غیرعادی ایجاد شد، باید درمانگر را مطلع کنید تا تنظیمات دستگاه و مناسب بودن ادامه درمان بررسی شود.
بی حسی بعد از فیزیوتراپی چقدر طول می‌کشد؟
مدت ماندگاری بی حسی پس از فیزیوتراپی به علت ایجاد آن بستگی دارد. اگر این احساس ناشی از تحریک موقت بافت‌ها باشد، ممکن است طی مدت کوتاهی کاهش پیدا کند؛ اما در صورت وجود فشار عصبی یا بیماری زمینه‌ای، علائم می‌توانند طولانی‌تر شوند.
به همین دلیل، نمی‌توان برای همه افراد زمان مشخصی تعیین کرد. علاوه بر مدت بی حسی، باید به روند تغییرات آن نیز توجه داشت. بی حسی‌ای که به‌تدریج کمتر می‌شود، با بی حسی‌ای که شدت می‌گیرد یا به نواحی دیگر گسترش می‌یابد، شرایط یکسانی ندارد.
بی حسی موقت بعد از فیزیوتراپی
اگر بی حسی خفیف باشد و به‌تدریج برطرف شود، ممکن است ناشی از یک واکنش گذرا باشد. بااین‌حال، اگر این حالت پس از جلسات مختلف تکرار شود، باید علت آن بررسی شود.
ثبت زمان شروع بی حسی، محل آن و تمریناتی که پیش از بروز علامت انجام شده‌اند، می‌تواند به فیزیوتراپیست کمک کند تا ارتباط احتمالی علائم با برنامه درمانی را ارزیابی کند. همچنین اگر بی حسی برای نخستین بار ایجاد شده و علت مشخصی ندارد، بهتر است برای بررسی بیشتر اقدام شود.
بی حسی طولانی‌مدت بعد از فیزیوتراپی
بی حسی مداوم، تشدیدشونده یا همراه با ضعف عضلانی به بررسی بیشتری نیاز دارد. برای مثال، اگر فردی به دلیل فتق دیسک کمر تحت فیزیوتراپی قرار گرفته باشد و همچنان در پاهای خود احساس بی حسی کند، لازم است وضعیت عصب‌ها و علت ادامه علائم ارزیابی شود.
در برخی موارد، بی حسی طولانی‌مدت به بیماری زمینه‌ای مربوط است و ممکن است به معاینه عصبی یا بررسی‌های تکمیلی نیاز داشته باشد. بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس مدت ماندگاری علامت نتیجه گرفت که فیزیوتراپی باعث آسیب شده است.
اگر بی حسی برطرف نمی‌شود، پیش از جلسه بعدی با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید. در صورت بروز ناگهانی بی حسی یا همراهی آن با ضعف جدید اندام، مراجعه فوری ضروری است.
برای بی حسی بعد از فیزیوتراپی چه باید کرد؟
برای کنترل بی حسی پس از فیزیوتراپی، ابتدا باید به شدت علائم و نحوه شروع آن‌ها توجه کرد. بعضی اقدامات ساده ممکن است کمک‌کننده باشند، اما در صورت تداوم یا تشدید بی حسی، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
توقف حرکات تحریک‌کننده
اگر بی حسی هنگام انجام تمرینات یا بلافاصله پس از آن ایجاد شد، حرکت مربوطه را متوقف کنید و موضوع را به فیزیوتراپیست اطلاع دهید. از تکرار حرکاتی که بی حسی را تشدید می‌کنند، بدون بررسی متخصص خودداری کنید. همچنین انجام کشش‌های شدید یا دست‌کاری گردن و کمر برای رفع بی حسی توصیه نمی‌شود؛ زیرا در صورت وجود مشکل عصبی، ممکن است علائم تشدید شوند.
اصلاح وضعیت بدن
اگر بی حسی در وضعیت خاصی ایجاد شده است، در صورت امکان به‌آرامی وضعیت بدن را تغییر دهید و از وارد کردن فشار مستقیم به ناحیه درگیر خودداری کنید. بااین‌حال، اگر بی حسی برطرف نشد، تکرار شد یا با ضعف همراه بود، نباید تنها به اصلاح وضعیت بدن اکتفا کرد.
مشورت با فیزیوتراپیست
فیزیوتراپیست باید از هرگونه تغییر جدید در علائم بیمار مطلع شود. توضیح دقیق درباره محل بی حسی، زمان شروع و تمرینات انجام‌شده به بررسی ارتباط احتمالی علائم با برنامه درمانی کمک می‌کند.
ممکن است لازم باشد شدت تمرینات کاهش پیدا کند، برخی حرکات تغییر کنند یا روش درمانی دیگری انتخاب شود. در بعضی موارد نیز بیمار باید پیش از ادامه جلسات توسط پزشک معاینه شود.
پرهیز از درمان‌های خانگی خودسرانه
ماساژ شدید، استفاده از کمپرس بسیار گرم یا انجام حرکات کششی بدون مشخص شدن علت بی حسی، همیشه مناسب نیست. کاهش حس پوست ممکن است باعث شود فرد گرمای آسیب‌زا را به‌موقع تشخیص ندهد و دچار سوختگی شود. همچنین مصرف خودسرانه دارو یا مکمل لزوماً به برطرف شدن بی حسی بعد از فیزیوتراپی کمک نمی‌کند. درمان مؤثر به علت ایجاد علامت بستگی دارد. اگر بی حسی ناشی از یک مشکل عصبی یا بیماری زمینه‌ای باشد، ابتدا باید عامل اصلی شناسایی شود.
مراجعه به پزشک در صورت وجود علائم هشدار
اگر بی حسی ادامه پیدا می‌کند، شدت آن افزایش می‌یابد یا با ضعف عضلانی و اختلال در راه رفتن همراه است، ارزیابی پزشکی ضروری است. بی حسی ناگهانی همراه با ضعف یک‌طرفه بدن یا اختلال گفتار به مراجعه اورژانسی نیاز دارد. همچنین بی حسی ناحیه بین پاها همراه با اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع، به‌ویژه در صورت وجود کمردرد، باید فوراً بررسی شود.
نباید برای برطرف شدن این علائم تا جلسه بعدی فیزیوتراپی منتظر ماند. تشخیص به‌موقع علت بی حسی به انتخاب روش درمانی مناسب و جلوگیری از تأخیر در رسیدگی به مشکلات جدی کمک می‌کند.
نتیجه‌گیری
بی حسی بعد از فیزیوتراپی ممکن است به تحریک عصب‌ها، شدت تمرینات یا بیماری‌های زمینه‌ای مربوط باشد. مدت ماندگاری آن نیز به علت ایجاد عارضه بستگی دارد. در صورت بروز بی حسی، بهتر است حرکات تحریک‌کننده را متوقف کنید و موضوع را با فیزیوتراپیست در میان بگذارید. اگر علائم ادامه پیدا کردند، تشدید شدند یا با ضعف عضلانی همراه بودند، ارزیابی پزشکی ضروری است. تشخیص به‌موقع علت بی حسی به انتخاب روش درمانی مناسب و ادامه ایمن فرایند توان‌بخشی کمک می‌کند.
