تصور کنید ساختار نگهدارنده اصلی بدن شما، محکمترین حلقه اسکلتیتان، ناگهان در هم میشکند. لگن، دروازه بین تنه و پاها، نه تنها بار سنگین روزمره را تحمل میکند، بلکه نقشی حیاتی در حفظ تعادل و حرکت ما دارد. درک این عارضه، که میتواند مسیر زندگی یک فرد را به طور ناگهانی تغییر دهد، نیازمند شناخت عمیق هر سه رکن اصلی آن است: چرا این اتفاق میافتد (علت)، چه نشانههایی دارد (علامت)، و مهمتر از همه، چگونه میتوان این ساختار حیاتی را بازسازی کرد (درمان). ما با هم سفری خواهیم داشت تا نه تنها به جزئیات علائم و علتهای شکستگی لگن بپردازیم، بلکه با نقشهراهی که جراحان و متخصصان برای بازگرداندن توانایی حرکت به کار میگیرند، آشنا شویم.
علائم شکستگی لگن
شکستن لگن معمولاً به دنبال یک ضربه یا افتادن شدید رخ میدهد و علائم زیر به سرعت ظاهر میشوند:
درد شدید و ناگهانی
این شایعترین علامت است. درد معمولاً در ناحیه کشاله ران (قسمت جلویی لگن) یا در قسمت بیرونی لگن (نزدیک به مفصل ران) احساس میشود. درد آنقدر شدید است که تحمل وزن یا هرگونه حرکت دادن پا را تقریباً غیرممکن میسازد.
ناتوانی در تحمل وزن و ایستادن
فرد مبتلا نمیتواند روی پای آسیبدیده بایستد و معمولاً نمیتواند به تنهایی راه برود.
تغییر شکل و کوتاهی پا
پای آسیبدیده ممکن است به طور قابل توجهی کوتاهتر از پای سالم به نظر برسد. همچنین پای آسیبدیده معمولاً به سمت بیرون میچرخد و ثابت میماند (قوزک پا به سمت خارج میافتد).
کبودی و تورم
ظاهر شدن سریع کبودی (خونریزی زیر پوستی) و تورم در ناحیه لگن و گاهی اوقات در ران یا کشاله ران.
عدم توانایی در حرکت دادن پا
تلاش برای حرکت دادن یا چرخاندن پای آسیبدیده دردناک بوده و اغلب با مقاومت همراه است.
علائم کمخطرتر یا ثانویه شکستگی لگن
- صدا یا حس “ترق” (Pop) هنگام آسیب: برخی بیماران گزارش میدهند که هنگام افتادن یا ضربه، صدای شکستن استخوان را شنیدهاند.
- درد در ناحیه زانو: گاهی اوقات درد ناشی از شکستگی لگن به زانو انتشار مییابد، به خصوص اگر شکستگی در نزدیکی مفصل ران (هیپ) باشد.
- شوک (در موارد ضربه شدید): به دلیل خونریزی داخلی قابل توجه، فرد ممکن است دچار علائم شوک مانند تعریق سرد، رنگ پریدگی، تپش قلب و گیجی شود.
نکته بسیار مهم: اگر هر یک از این علائم شکستن لگن، به ویژه درد شدید و ناتوانی در ایستادن، پس از افتادن مشاهده شود، باید فوراً با اورژانس تماس گرفته شود، زیرا درمان سریع برای جلوگیری از عوارض جدی ضروری است.
انواع شکستگی لگن
شکستگیهای لگن به طور کلی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: شکستگیهای مجموعه استابولوم (Acetabular Fractures) و شکستگیهای حفره لگن (Pelvic Ring Fractures). در ادامه توضیحاتی را درباره هرکدام ارائه دادهایم تا بیشتر با این عارضه آشنا شوید.
شکستگیهای حلقه لگن (Pelvic Ring Fractures)
این نوع شکستگی به خود حلقه استخوانی لگن مربوط میشود که شامل استخوانهای ساکروم، ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس است. مهمترین دستهبندی در این گروه بر اساس میزان ثبات ساختار است:
- شکستگیهای پایدار (Stable Fractures): در این حالت، ساختار استخوانی حلقه لگن تا حد زیادی دست نخورده باقی مانده است و اغلب با یک یا دو شکستگی عرضی همراه است. این نوع معمولاً به دلیل کمتر بودن جابجایی استخوان، نیاز به جراحی کمتری دارد.
- شکستگیهای ناپایدار (Unstable Fractures): این نوع شکستگی لگن به دلیل آسیب دیدن دو یا چند نقطه در حلقه لگن، باعث میشوند که ساختار کلی لگن از هم گسسته شده و قابلیت تحمل وزن را از دست بدهد. این ناپایداری میتواند به دلیل شکستگیهای عرضی شدید یا آسیب به ساکروم باشد و معمولاً با خونریزی قابل توجهی همراه است و نیازمند مداخله جراحی فوری برای بازسازی و تثبیت است.
شکستگیهای استابولوم (Acetabular Fractures)
استابولوم یا حفره استابولار، بخشی از استخوان لگن است که سر استخوان ران (فمور) در آن قرار میگیرد و مفصل ران را تشکیل میدهد. شکستگی در این ناحیه اغلب به دلیل وارد آمدن نیروی مستقیم و شدید به لگن است (مانند تصادفات با سرعت بالا). این شکستگیها بر اساس الگوی شکستگی داخل حفره به دستههای مختلفی طبقهبندی میشوند (مانند انواع استایل یا مارکلوئیس). میزان جابجایی قطعات شکسته در استابولوم، اهمیت زیادی در تعیین روش درمانی دارد، زیرا هرگونه عدم انطباق (Mismatch) در سطح مفصلی میتواند به آرتروز زودرس در مفصل ران منجر شود.
در کل، نوع شکستگی لگن (پایدار یا ناپایدار بودن حلقه لگن و میزان درگیری استابولوم) مستقیماً بر روی روش درمان، نیاز به جراحی و طول دوره بهبودی تأثیر میگذارد.
علت شکستگی لگن
در افراد جوانتر و سالم، شکستن لگن معمولاً به دنبال تروما (ضربه) با انرژی بسیار بالا رخ میدهد. این شامل تصادفات وسایل نقلیه موتوری، سقوط از ارتفاع زیاد، یا آسیبهای ورزشی شدید است. در این سنین، استخوانها متراکمتر هستند و برای شکستن نیاز به نیروی زیادی است.
در مقابل، در افراد مسن، علت اصلی شکستگی لگن معمولاً زمین خوردنهای ساده یا نیروهای با انرژی پایین است. این امر به دلیل کاهش توده استخوانی و ضعیف شدن استخوانها ناشی از پوکی استخوان (استئوپروز) رخ میدهد. در واقع، پوکی استخوان عامل زمینهساز اصلی است که باعث میشود یک نیروی کم، که در فرد سالم تأثیری ندارد، به شکستگی در ناحیه لگن بینجامد.
علاوه بر این، برخی شرایط پزشکی میتوانند خطر شکستگی لگن را افزایش دهند. بیماریهایی که بر تراکم استخوان تأثیر میگذارند مانند برخی اختلالات غدد درونریز، یا مصرف طولانیمدت داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها، میتوانند استخوانها را شکننده کرده و ریسک شکستگی را به طرز چشمگیری بالا ببرند. همچنین، از دست دادن تعادل و ضعف عضلانی که در سالمندان شایع است، به طور غیرمستقیم علت اصلی زمین خوردنهایی است که در نهایت به شکستگی لگن منجر میشود.
به طور خلاصه، علت شکستن لگن، تعامل بین شدت نیروی وارد شده (تروما) و مقاومت استخوان (که به طور عمده تحت تأثیر پوکی استخوان است) میباشد.
درمان شکستگی لگن در کرج
درمان شکستگی لگن در فردیس کرج به شدت وابسته به سه عامل اصلی است: نوع و محل شکستگی (پایدار یا ناپایدار بودن)، میزان جابجایی قطعات استخوانی، و سن و وضعیت عمومی سلامتی بیمار.
درمان غیرجراحی (محافظهکارانه)
درمان غیرجراحی شکستگی لگن تنها برای شکستگیهای بسیار خفیف، غیر جابجا شده و پایداری که نیروی تحمل وزن را مختل نکردهاند، در نظر گرفته میشود. در این روش، بیمار ممکن است برای مدت کوتاهی استراحت نسبی در رختخواب داشته باشد، اما تمرکز اصلی بر شروع زودهنگام حرکتهای کمفشار و مدیریت درد است. این روش بیشتر در سالمندانی که کاندیدای مناسبی برای عمل جراحی نیستند یا شکستگیهای بسیار جزئی دارند، کاربرد دارد.
تثبیت خارجی (External Fixation)
تثبیت خارجی به عنوان یک مرحله اورژانسی و موقت در بیمارانی که دچار شکستگیهای بسیار ناپایدار همراه با آسیبهای متعدد دیگر (مانند خونریزی شدید داخلی یا آسیبهای شکمی) هستند، استفاده میشود. در این روش، پینهایی از طریق پوست وارد استخوانهای لگن شده و با یک میله یا فریم خارج از بدن به یکدیگر متصل میشوند. هدف اصلی این روش، کنترل سریع خونریزی و تثبیت موقت ساختار لگن برای آمادهسازی بیمار جهت جراحی قطعیتر در زمانی مناسبتر است.
درمان جراحی شکستگی لگن
جراحی رایجترین روش درمان برای اکثر شکستگیهای لگن، به ویژه آنهایی که ناپایدار هستند یا در استابولوم رخ دادهاند، محسوب میشود. این روش شامل دو مرحله اصلی است: جااندازی (Reduction) و تثبیت داخلی (Internal Fixation). در مرحله جااندازی، جراح با باز کردن محل شکستگی، قطعات خرد شده را با دقت در موقعیت آناتومیک اصلی خود قرار میدهد. در مرحله تثبیت داخلی، از وسایل ارتوپدی فلزی مانند پیچها، میلهها یا صفحات فلزی مخصوص برای نگه داشتن قطعات استخوان در کنار یکدیگر استفاده میشود تا فرایند جوش خوردن استخوان آغاز شود.
تعویض مفصل (Arthroplasty)
زمانی که شکستگی لگن به طور مستقیم بر مفصل ران تأثیر بگذارد و به خصوص در افراد مسن مبتلا به آرتروز پیشزمینهای یا شکستگیهای شدید استابولوم که ترمیم آنها غیرممکن است، تعویض مفصل به جای تثبیت قطعات شکسته، ترجیح داده میشود. در این حالت، سر استخوان ران و گاهی کف حفره استابولوم با پروتزهای مصنوعی (همیآرتوپلاستی یا توتال آرتروپلاستی) جایگزین میشوند تا بیمار سریعتر بتواند وزن روی پا بیندازد و عملکرد حرکتی خود را بازیابد.
نتیجهگیری نهایی
شکستگی لگن یک آسیب پیچیده و چندوجهی است که ریشه در عوامل متعددی دارد؛ از تروماهای شدید در جوانان تا پوکی استخوان مزمن در سالمندان. علائم آن، چه درد ناگهانی و چه ناتوانی در تحمل وزن، هشداری جدی برای مداخله سریع پزشکی است. خوشبختانه، علم پزشکی مدرن با رویکردهای درمانی متنوعی، از تثبیتهای موقت خارجی گرفته تا جراحیهای دقیق ORIF و تعویض مفصل، توانایی بازسازی این ساختار محوری را فراهم آورده است. کلید بهبودی کامل نه تنها در انتخاب روش درمانی مناسب، بلکه در پایبندی دقیق به دوره توانبخشی و فیزیوتراپی در فردیس پس از آن نهفته است تا اطمینان حاصل شود که این دروازه حیاتی بدن، دوباره با قدرت و ثبات کامل به کار خود ادامه دهد.
